Park Pałacowy Branickich
eszcze Stefan Mikołaj Branicki rozpoczął przebudowę zamku obronnego, zbudowanego za czasów Piotra Wiesiołowskiego, na pałac. Jednakże Jan Klemens II Branicki nadał ostateczny kształt zespołowi pałacowemu i ogrodowi. Uczynił zeń wspaniałą rezydencję magnacką, którą już w XVIII wieku dzięki okazałości i urokowi nazywano "Wersalem Polskim" lub "Wersalem Północy".
Zespół pałacowo-ogrodowy Branickich tworzy zwarty i harmonijny kompleks rezydencji w skład, której wchodzi sam pałac, zabudowania gospodarcze i pomocnicze oraz ogród górny i dolny. Choć kwestia twórców planów ogrodów nie jest do końca ustalona, to wymienia się Jana Z. Deybla, Jana H. Klemma, Pierre'a de Tirregailla oraz Jakuba Fontanę jako osoby związane z pracami projektowo-budowlanymi w rezydencji.
Pałac Branickich od strony ogrodów stylizowanych na wzór francuski • Galeria-Spacer wokół Pałacu »
Integralną część zespołu pałacowego jest ogród utworzony na wzór francuski z wykorzystaniem efektów szkoły wersalskiej. Zieleń ogrodu stanowiła przedłużenie i uzupełnienie architektury pałacu. Prace przy jego urządzaniu rozpoczęto w latach 30-tych XVIII wieku. Pomimo znacznych zniszczeń, barokowe założenie zachowało wyraźny podział na ogród górny i dolny z rozwiniętym systemem wodnym.
Aleja główna ogrodów, stanowiąca oś kompozycyjną, prowadzi z wejścia pałacowego do trzyarkadowego mostu na kanale przekształconym z dawnej fosy. Pokrywa się ona z osią symetrii pałacu. Od 2006 roku nosi nazwę Bulwaru Tadeusza Kielanowskiego. Obecnie most zdobią dwie rzeźby sfinksów z amorkami na grzbietach, dłuta Jana Chryzostoma Redlera z 1752 roku. Wcześniej usytuowane tam były rzeźby gladiatorów. Fakt ten dobitnie świadczy o ambicjach, gustach Branickiego, gdyż niemalże identyczne rzeźby możemy obecnie zobaczyć w Pałacu Charlottenburg, jedynym zachowanym w Berlinie pałac Hohenzollernów, dzisiaj muzeum historii i sztuki.
Rzeźba Bachusa, w tle katedra • Galeria-Spacer wokół Pałacu »
Wzdłuż alei głównej urządzono osiem bukszpanowych, strzyżonych parterów haftowych, wysypywanych białym i czerwonym piaskiem, z których w latach 1998-1999 cztery zrewaloryzowano. Przy niej też usytuowano na kamiennych postumentach naprzemiennie rzeźby: Diany I, Diany II, Wenus, Flory, Akteoa, Adonisa, Apolla, Bachusa i wazony /część podlega renowacji/. W przeszłości ogród posiadał bogatą dekorację rzeźbiarską, na którą składało się około 200 różnych form. Wykonane były one z piaskowca i malowanego na biało drewna. Te ostatnie w okresie zimowym przechowywano w pomieszczeniach rezydencji.
W południowej części ogrodu założono boskiety z alejkami. Stanowiły go specjalnie przycinane drzewa, tak aby po uformowaniu tworzyć regularne bryły zieleni. Dzisiaj rejon dawnych boskietów to zadrzewiona część ogrodu ze starym drzewostanem i nasadzeniami dokonanymi po drugiej wojnie światowej. Na zakończeniu głównej osi poprzecznej tej części ogrodu, przy murze zrekonstruowany został Pawilon Włoski z okazałymi filarami i trzema zakratowanymi, prostokątnymi otworami.
Pawilon Toskański w rejonie ogrodu dolnego • Galeria-Spacer wokół Pałacu »
Taras górny ogrodu otoczono od strony parterów balustradą tralkową i wzmocniono murem oporowym biegnącym wzdłuż kanału.
Ogród dolny zachował mało czytelny układ alejek. W jego narożniku północnym zrekonstruowano Pawilon Toskański z portykiem czterokolumnowym. Między nim, a galerią północną pałacu rozciągał się pierwotnie staw, po którym pozostało tylko zagłębienie terenu.
Oprócz wymienionych dwóch pawilonów za czasów Branickich istniał jeszcze Pawilon Chiński, Pawilon pod Orłem, Pawilon z Muru Chińskiego oraz altany. Jednakże nie odtworzono ich po zniszczeniach wojennych.
Obecny wygląd ogrodów jest wynikiem jego fragmentarycznej rekonstrukcji, przeprowadzonej w latach 1945-1962 pod kierownictwem Gerarda Ciołka. Choć nie przywrócono ogrodom barokowej świetności, stanowiącej efekt realizacji sztuki ogrodowej Rzeczypospolitej XVIII wieku, to mimo wszystko stanowią jeden z najlepiej zachowanych przykładów założeń ogrodowych tego okresu.
Dolny taras parku z pozostałościami systemu wodnego • Galeria-Spacer wokół Pałacu »
Pocieszający jest fakt, że w roku 1996 Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu w Warszawie zapoczątkował działania mające na celu rekonstrukcję barokowego Ogrodu Branickich w Białymstoku. Przy współudziale Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miejskiego w Białymstoku i Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków opracowano pięcioetapowy plan rewaloryzacji i przystąpiono do jego realizacji.
W lipcu 2010 zakończono pierwszy etap rewaloryzacji, który dotyczył prac, na Dziedzińcu Wstępnym, związanych z budową fontann, wymianą nawierzchni i nasadzeniach zieleni.
W związku z prowadzonymi pracami w rejonie ogrodu górnego opis parku i galeria zdjęć nie odzwierciedlają jego aktualnego wyglądu i stopniowo stają się materiałami archiwalnymi, które zostaną zmienione po zakończeniu prac.
Park Pałacowy Branickich otoczony jest z trzech stron przez Park Planty, a jego powierzchnia wynosi 9,57 ha.
Spacer wokół Pałacu
| ||
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
© Copyright• BIAŁYSTOK 2008-2011 •